Historia kolejnictwa

Historia kolejnictwa na Pomorzu Zachodnim

 

Wiek XIX był okresem przemysłowego rozwoju Szczecina. Warunkiem wzrostu wymiany handlowej było zdobycie nowego środka transportu, przewyższającego szybkością i opłacalnością dotychczas stosowane głównie szlaki rzeczne. Możliwość taką gwarantowała dynamicznie rozwijająca się kolej.

Pomysł budowy linii Berlin – Szczecin powstał w roku 1835, a 1 marca 1836 roku w Szczecinie powołano Komitet Budowy Kolei Berlińsko-Szczecińskiej. Trzy lata później rozpoczęto budowę. Najwięcej sporów i dyskusji wywołała proponowana przez Komitet lokalizacja dworca, gdyż godziła w ówczesne przepisy forteczne i zarazem zmniejszała prestiż wojskowy. Ostatecznie, w 1840 roku nadprezydent Wilhelm von Bonin przystał na propozycję komitetu.

W międzyczasie pojawiły się problemy finansowe, a pomoc państwa okazała się niezbędna. W rezultacie linie oddawano do użytku etapami: 1 sierpnia 1842 roku odcinek Berlin – Neustadt (obecnie Eberswalde), a 15 listopada 1842 roku Neustadt – Angermünde. Całą linię wraz z dworcem oddano do użytku 16 sierpnia 1843 roku. Trasę o długości 135 km początkowo pokonywały tylko dwa pociągi dziennie, ze średnią prędkością 35-40 km/h, a podróż trwała około 4,5 godziny. Dopiero w 1851 roku wprowadzono ruch nocny.

Dojazd do dworca odbywał się wzdłuż Odry, przez bramę forteczną oraz przez most nad tzw. basenem fortecznym, gdzie teraz dochodzi ulica Dworcowa. Był to dworzec czołowy, z którego jeden tor doprowadzono do nabrzeża przeładunkowego.

W maju 1842 roku powstał projekt budowy kolejnej linii do Szczecina. Zaraz po otwarciu linii Berlin – Szczecin powstał Komitet Budowy Kolei Szczecińsko-Stargardzkiej, a w maju 1845 roku powołano analogiczny komitet by doprowadzić linię do Poznania.

Pierwszy pociąg do Stargardu zawitał 1 maja 1846 roku, zaś do Poznania 9 sierpnia 1848 roku. Trasę 148 km pociągi poranne pokonywały w 6,5 godziny, a popołudniowe ze względu na nocny postój w Dobiegniewie w ponad 16 godzin.

Wybudowany most na Odrze dochodził prostopadle do istniejącego dworca. Pociągi by móc wjechać na perony, wpierw wtaczały się w 100-metrowy tunel wydrążony pod obecną ulicę Potulicką, a następnie wycofywały na tory przyperonowe.

W 1856 roku Towarzystwo Kolei Górnośląskich, właściciel linii Krzyż – Poznań, uruchomiło bezpośrednie połączenie Śląska ze Szczecinem.

W tym samym czasie postanowiono zmodernizować stację czołową Szczecin Główny, tworząc stację przelotową. W 1869 roku oddano do użytku zmodernizowany tor dla pociągów ze Stargardu. Linia ta przechodziła łukiem nad północną częścią Łasztowni. Ten ciągnący się od Odry Zachodniej aż do Parnicy wiadukt kolejowy został zbudowany tworząc “szczeciński tunel blaszany”. Miał on za zadanie ochronę składów drewna od iskier lokomotyw.

Względy strategiczno-wojskowe zdecydowały o budowie linii łączącej Szczecin z Królewcem wzdłuż brzegu Bałtyku. Pierwszy odcinek Stargard Szczeciński – Runowo Pomorskie – Białogard – Koszalin oddano do użytku w 1859 roku. Jednocześnie rozpoczęto budowę linii od wschodu. Odcinek Sopot – Wejherowo – Lębork – Słupsk uruchomiono w 1870 roku.

Względy ekonomiczne wymagały dalszych, nowych powiązań komunikacyjnych dla Szczecina. W 1877 roku powstała nowa linia łącząca Szczecin przez Kostrzyn z Wrocławiem, dla której wybudowano osobny dworzec czołowy we wschodniej części Kępy Parnickiej u wylotu ulicy Bytomskiej. Układ ten nie posiadał powiązania z dotychczasowym dworcem głównym, co było wielkim błędem. Jednak dziewięć lat później wprowadzono pociągi osobowe poprzez stację Szczecin Główny Towarowy bezpośrednio do właściwego dworca głównego.

Na przełomie lat 70. i 80. XIX wieku rząd pruski rozpoczął upaństwowianie ważniejszych linii kolejowych. Jednocześnie udzielane były koncesje na budowę nowych prywatnych linii. W 1879 roku Dąbsko-Kołobrzeska Spółka Akcyjna Budowy Kolei otrzymała koncesję na budowę linii łączącej Szczecin Dąbie z Kołobrzegiem i oddała ją do eksploatacji w 1882 roku, następnie przedłużając ją do Koszalina. W 1892 roku II Rzesza wydzierżawiła od Dąbsko-Kołobrzeskiej Spółki odcinek linii Szczecin Dąbie – Goleniów, który z czasem stał się państwowy, a w 1899 roku został przedłużony przez Wolin do Świnoujścia.

15 grudnia 1881 roku została powołana Szczecińska Królewska Dyrekcja Kolejowa, która przejęła zarządzanie koleją na Pomorzu Zachodnim. Przyczyniło się to do powstawania nowych obiektów, m.in. powstała linia Szczecin Niebuszewo – Jasienica, mająca kluczowe znaczenie gospodarcze dla Szczecina, gdyż połączyła port z głównymi zakładami przemysłowymi.

Daty uruchomień poszczególnych odcinków na liniach kolejowych Pomorza Zachodniego

data odcinek linia
16.08.1843 (Berlin) – Kołbaskowo – Szczecin (Berlin) – Kołbaskowo – Szczecin
01.05.1846 Szczecin – Stargard Szczeciński Szczecin – Poznań
10.08.1847 Stargard Szczeciński – Dobiegniew
20.06.1848 Dobiegniew – Krzyż
10.08.1848 Krzyż – Poznań
01.06.1859 Stargard Szczeciński – Koszalin Stargard Szczeciński – Słupsk – (Gdańsk)
01.07.1869 Koszalin – Słupsk
01.06.1859 Białogard – Kołobrzeg (Poznań) – Szczecinek – Kołobrzeg
15.11.1878 Szczecinek – Białogard
16.03.1863 Szczecin – Stobno – (Pasewalk) Szczecin – Stobno – (Pasewalk)
16.11.1876 Kostrzyn – Chojna Kostrzyn – Szczecin
15.05.1877 Chojna – Szczecin
01.11.1877 Runowo Pomorskie – Drawsko Pomorskie Runowo Pomorskie – Szczecinek – Czarne – (Chojnice)
01.12.1877 Drawsko Pomorskie – Czaplinek
15.05.1878 Czarne – Szczecinek – Czaplinek
01.10.1878 Szczecinek – Słupsk – Ustka Szczecinek – Słupsk
Słupsk – Ustka
15.11.1878 Korzybie – Sławno – Darłowo Korzybie – Sławno
Sławno – Darłowo
01.11.1881 Piła – Wałcz Piła – Stargard Szczeciński
01.09.1888 Wałcz – Kalisz Pomorski
01.09.1895 Stargard Szczeciński – Ognica
15.10.1895 Ognica – Kalisz Pomorski
01.01.1882 Szczecin Dąbie – Goleniów Szczecin Dąbie – Świnoujście
15.07.1892 Goleniów – Wysoka Kamieńska
15.07.1892 Wysoka Kamieńska – Wolin
01.07.1899 Wolin – Międzyzdroje
15.06.1900 Międzyzdroje – (Świnoujście) Odra Port
01.06.1901 (Świnoujście) Odra Port – Świnoujście
01.01.1882 Goleniów – Płoty Goleniów – Kołobrzeg
01.02.1882 Płoty – Gryfice
25.05.1882 Gryfice – Kołobrzeg
31.08.1882 Stargard Szczeciński – Siekierki
Stargard Szczeciński – Siekierki
31.10.1883 Myślibórz – Barlinek Myślibórz – Choszczno
07.08.1898 Choszczno – Barlinek
15.07.1892 Wysoka Kamieńska – Kamień Pomorski Wysoka Kamieńska – Kamień Pomorski
20.12.1892 Godków – Siekierki – (Wriezen) Godków – Siekierki – (Wriezen)
01.11.1893 Wyszogóra – Resko Płd. Wyszogóra – Resko Płn.
01.05.1907 Resko Płd. – Resko Płn.
01.07.1894 Świnoujście – (Heringsdorf) Świnoujście – (Heringsdorf)
25.01.1895 Gryfino – Chwarstnica Gryfino – Pyrzyce
28.08.1898 Pyrzyce – Chwarstnica
25.01.1895 Chwarstnica – Swobnica Chwarstnica – Swobnica
01.08.1895 Choszczno – Kalisz Pomorski Choszczno – Kalisz Pomorski
01.11.1896 Grzmiąca – Śliwno Bobolickie Grzmiąca – Bobolice
15.12.1897 Śliwno Bobolickie – Bobolice
16.11.1896 Świdwin – Smardzko Świdwin – Połczyn Zdrój
22.12.1896 Smardzko – Redło
17.03.1897 Redło – Stare Ludzicko
01.04.1897 Stare Ludzicko – Połczyn Zdrój
10.05.1897 Stobno – Stolec – (Stolzenburger Glashütte) Stobno – Nowe Warpno
19.10.1906 (Stolzenburger Glashütte) – Nowe Warpno
04.10.1897 Strzelce Krajeńskie Wsch. – Strzelce Krajeńskie Miasto Strzelce Krajeńskie Wsch. – Lubiana Pyrzycka
15.07.1902 Strzelce Krajeńskie Miasto – Lubiana Pyrzycka
21.12.1897 Sławno – Polanów – (Gołogóra) Sławno – Polanów – (Gołogóra)1
15.03.1898 Szczecin – Szczecin Drzetowo Szczecin – Trzebież Szczeciński
01.10.1898 Szczecin Drzetowo – Police
15.10.1898 Police – Jasienica
15.03.1910 Jasienica – Trzebież Szczeciński
22.08.1898 Pyrzyce – Płońsko Pyrzyce – Płońsko
28.08.1898 Szczecin Zdroje – Stare Czarnowo Szczecin Zdroje – Sobieradz – (Chwarstnica)
01.12.1905 Stare Czarnowo – Sobieradz
03.12.1898 Wałcz – Raduń – Rudki Wałcz – Wierzchowo Pomorskie
10.11.1900 Rudki – Wierzchowo Pomorskie
08.01.1899 Godków – Pyrzyce Godków – Pyrzyce
18.05.1899 Koszalin – Kołobrzeg Koszalin – Kołobrzeg
12.12.1899 Krzyż – Człopa Krzyż – Wałcz
01.12.1904 Wałcz – Człopa
01.05.1900 Kalisz Pomorski – Złocieniec Kalisz Pomorski – Złocieniec
30.08.1902 Nowogard – Dobra Nowogardzka Płn. Nowogard – Dobra Nowogardzka Płd.
10.05.1913 Dobra Nowogardzka Płn. – Dobra Nowogardzka Płd.
15.07.1903 Złocieniec – Połczyn Zdrój Złocieniec – Połczyn Zdrój
15.07.1903 Bobolice – Polanów Bobolice – Polanów
01.09.1903 Połczyn Zdrój – Barwice Połczyn Zdrój – Grzmiąca
15.10.1903 Barwice – Grzmiąca
14.12.1903 Goleniów – Maszewo Goleniów – Maszewo
18.08.1905 Mścice – Mielno Mścice – Mielno
01.03.1906 Worowo – Resko Płn. Worowo – Wysoka Kamieńska
24.04.1909 Resko Płn. – Płoty – Golczewo
20.12.1910 Wysoka Kamieńska – Golczewo
24.12.1906 Kamień Pomorski – Trzebiatów Kamień Pomorski – Trzebiatów
01.10.1908 Czaplinek – Jastrowie Czaplinek – Jastrowie
18.08.1911 Sławno – Ustka Sławno – Ustka
01.11.1921 Polanów – Korzybie Polanów – Korzybie
15.01.1931 Szczecin Gumieńce – Szczecin Turzyn Szczecin Gumieńce – Szczecin Turzyn
15.05.1936 linia obwodowa Szczecin Gumieńce – Szczecin Dąbie Szczecin Gumieńce – Szczecin Dąbie

 1 po I wojnie światowej odcinek Sławno – Polanów przebudowano na linię normalnotorową